Singels en grachten

 

<p>Stadsbuitengracht, gezicht op de Catharijnepoort en -brug met de molen de Fortuin op het noordwestelijke bastion van het voormalige kasteel Vredenburg en rechts de Catharijnesingel, uit het noordwesten. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Catharijnepoort en -brug

Stadsbuitengracht, gezicht op de Catharijnepoort en -brug met de molen de Fortuin op het noordwestelijke bastion van het voormalige kasteel Vredenburg en rechts de Catharijnesingel, uit het noordwesten. Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht, westzijde, zicht op Catherijnesingel en Paardenveld. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Catharijnesingel en Paardenveld

Stadsbuitengracht, westzijde, zicht op Catherijnesingel en Paardenveld. Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht noordzijde, zicht op de Weerdsluis. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Weerdsluis

Stadsbuitengracht noordzijde, zicht op de Weerdsluis. Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht noordzijde, zicht op de Weerdsingel. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Weerdsingel

Stadsbuitengracht noordzijde, zicht op de Weerdsingel. Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht, zuidzijde, zicht op Tolsteegsingel. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Tolsteegsingel

Stadsbuitengracht, zuidzijde, zicht op Tolsteegsingel. Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht, oostzijjde, zicht op Bolwerk Lepelenburg Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Bolwerk Lepelenburg

Stadsbuitengracht, oostzijjde, zicht op Bolwerk Lepelenburg Coll. Het Utrechts Archief.

<p>Stadsbuitengracht, oostzijde, Maliesingel en Lucasbolwerk. Coll. Het Utrechts Archief.</p>

Maliesingel Lucasbolwerk

Stadsbuitengracht, oostzijde, Maliesingel en Lucasbolwerk. Coll. Het Utrechts Archief.

 

Gezicht op de Jacobibrug over de Oudegracht te Utrecht uit het zuiden met links enige huizen aan de westzijde van de gracht en op de achtergrond door de rechterboog de Weerdpoort. Goed zichtbaar zijn ook de schepen op de gracht. Tekenaar J. Beier. Coll. Het Utrechts Archief.

Als je de oude kaarten van Utrecht bekijkt, is het opvallend dat het stadsleven van Utrecht tot in de 19e eeuw begrensd werd door de singels: de Weerdsingel in het noorden, Maliesingel in het oosten, Tolsteegsingel in het zuiden en Catharijnesingel in het westen. Deze singels werden in de 12e eeuw gegraven. Langs de singels zijn op enkele plekken ook nog versterkingen te zien die in een grijs verleden als verdediging dienden. In dit verband is het ook goed om hier de term stadsbuitengracht te gebruiken.

Daarnaast wordt Utrecht doorsneden door de Oudegracht, die zo rond het jaar duizend gegraven is. Deze gracht vormt in feite de verbinding tussen de Vecht en de Kromme Rijn en geeft daarmee Utrecht van oudsher betekenis als een doorvoerpunt voor goederen die per schip vervoerd werden zowel van noord naar zuid als oost naar west. Door het ontbreken van getijdenwerking zoals in Amsterdam wel het geval was in de grachten, kon het laden en lossen van schepen direct aan het water gebeuren. Goederen werden op de werven gelost, opgeslagen in de werfkelders en vandaar verder verhandeld. De Nieuwegracht werd eerst rond 1393 aangelegd.

Gezicht vanaf de werf op de Oudegracht te Utrecht met de Stadhuisbrug uit het noordwesten, met links de stadskraan en het stadhuis, rechts de voorgevels van de huizen aan de westzijde van de gracht en op de achtergrond de Domtoren. Let ook op de bedrijvigheid langs de gracht. P.G. Vertin, 1820. Coll. Het Utrechts Archief.

Rond de 19e eeuw begint het belang van deze doorvoer en handel terug te lopen en verandert ook het gebruik van de Oudegracht. Van het centrum van handel en bedrijvigheid wordt het meer het centrum van de stad. Op een paar punten langs de route is dit ook te zien, zoals het verdwijnen van de kroeg, de Drie Moriaenshoofden, het openen van het warenhuis de Winkel van Sinkel, en het niet herbouwd worden van de stadskraan nadat deze in 1839 afbreekt.

Vanaf de 19e eeuw verschijnt ook een havengebied aan de buitenzijde van Utrecht dat meer aansluit op de behoeften van de nieuwe industrieƫn en ook de geleidelijk aan groter wordendebinnenschepen.

Meer informatie

In Het Utrechts Archief is over zowel de grachten als over de stadsbuitengracht veel informatie te vinden. Het invoeren van de zoekterm ‘stadsbuitengracht’ geeft meer dan 3.000 hits!